Дар асоси сарчашмаҳои гуногун – матнҳои авестоӣ, солномаҳои юнониву римӣ ва лавҳаҳои Персеполис (Тахти Ҷамшед) тақсимшавии улуми тиббӣ (ҷарроҳӣ, гиёҳдармонӣ ва муолиҷаи динӣ) дар давраи ҳукмронии Ҳахоманишиён ва Ашкониён ба риштаи таҳлил кашида шудааст. Тақсимоти мазкур дар давраи ҳукмронии Ҳахоманишиён ва Ашкониён аз фарҳанги баланди тиббӣ бар пояи донишҳои авестоӣ гувоҳӣ медиҳад. Таъсири эллинизм ва робитаҳо тавассути Шоҳроҳи абрешим дар давраи ҳукмронии Ҳахоманишиён ва Ашкониён ба рушди усулҳои ҷарроҳӣ, фитотерапия ва токсикология (заҳршиносӣ) такон бахшид. Низоми динамикие, ки дар ин давра ташаккул ёфтааст, ба тибби асримиёнагии Шарқ заминаи устувор гузошт. Таҳлили маҷмуии сарчашмашиносӣ сурат гирифтааст, ки вижагиҳои интишори донишҳои тиббиро аз низоми давлатии муолиҷа дар Тахти Ҷамшед оғоз намуда, мактабҳои тиббии Порт инъикос мекунад. Низоми меъёрҳои беҳдоштӣ ва анъанаҳои фармакалогии Юнон, Ҳиндустон, Чин ва Форс ҷои махсусро ишғол мекунад.
давраи ҳукмронии Хахоманишиён ва Ашкониён; улуми тиббӣ; донишҳои авастоӣ; гиёҳдармонӣ; хаома; эллинизм; сарчашмаҳои Юнони қадим; гилнавиштаҳои тахти Ҷамшед
1. Авеста в русских переводах(1861-1996) / сост., общ. ред., примеч., справ. разд И.В. Рака. – Санкт-Петербург: Нева –РХГИ, 1997. – 480 с.
2. Геродот. История в девяти книгах/ Пер. и примеч. Г.А. Статановского; под общ. ред. С.Л. Утченко. – Ленинград: Наука, 1972. – 600 с.
3. Клоуренц Б. Кух-е Хваджа, Иран и его настенная живопись: записи Эрнста Герцфельда / Б. Клоуренц // Журнал Метрополитен-музея. – 1987. –С.13-52.
4. Колледж М. Парфяне. Последователи пророка Заратустры/ М. Колледж. - Москва: Центр полиграф, 2004. – 190 с.
5. Таджики/ под. ред. Н. А. Дубовой, Н. К. Убайдулло, З. М. Мамаджановой / Ин-т этнологии и антропологии имени Н.Н. Миклухо-Маклая РАН. – Москва: Наука, 2021. – 1005 с.
6. Фирдоуси А. Шохнома. Том 1. – Душанбе, 1964. – 454 с.
7. Цельс, А.К. О медицине. Том II / А.К. Цельс; пер. У. Г. Спенсера. – Кембридж: Массачусетс: Издательство Гарвардского университета, 1953. –291c.
8. Benjamin L. G. Medicine throughout Antiquity/ L. G. Benjamin. – Philadelphia: F.A. Davis company, 1949.– 818 р.
9. Briant, P.(2022-07-21). From Cyrus to Alexander. A history of the Persiann Empire/ P Briant; translated by Daniels, Peter T. Penn State Uneversity/ 2002.– 1214 p.
10.Herzfel E. Archaeological history of Iran. London/ E Herzfel. 1935; онже. Iranin the ancient East. London — New York. –112 p.
11.Оlbrycht M. J. The sacral kingship of the early Arsacids. Fire Cult and kingly glory/ M. J. Оlbrycht // Anabasis, –2016. –vol –7.– p. 91-106.
12.Pliny the Elder. Natural History VII. Book XXIV-XXVII/ Pliny the Elder; translated by W.H.S. Jones.– Loeb classical library, Feb. 1970.–February– 558 p.
13.Pliny the Elder. The Natural History of Pliny. Translated, with copious notes and illustrations by the late John Bostock, M.D., F.R.S., and H.T. Riley, Esq., B.A., Cambridge.Vol.V.London,1856.XXII, 523 pp.(Bohn'sClassicalLibrary)
14.Плиний Старший. Естественная история. Книга XIII, Глава II// Подосинов А.В. Хрестоматия по истории древней науки. – Москва: Наука, 2002. – 478 с.
Электронные ресурсы (интернет-источники):
15. Древнеиранская медицина // Рувики: интернет-энциклопедия. URL: https://ru.ruwiki.ru/wiki(дата обращения 25.06. 2026)
16. Ктесий Нидский. Персика код 72./ К. Книдский; пер. Д.В. Мешанского // Simposium: сайт. URL:simposium.ru.
17. Плиний, Естественная история/ Плиний Старший; пер. Х. Рэкхема (1952). – Книга 12, разд. 1-5.
18. Традиционная медицина Ирана: история, принципы и современное применение// Аронрул: сайт.– URL: https://aronlur.ru.
19. Pagnoux C. Citrium: Amiraculous fruit.Investigating the uses of fruit in the Western Mediterranean according tj ancient Greek and Latin text/ Pagnoux C// Research Gate. 2017. –P. 153-161. – URL: openedition. org.
20. Parthian Jewelry// Parthia.com. art/parthia_jewelry.htm.
21. Pliny the Elder. Natural History/ Lacus Curtius/– Book 25. – 5-8. P.136-261.
22. Pliny the Elder. Natural History//Loeb classical library/ Loebclassics.com
23. Persepolis Fortification Archive Project/ Institute for the Study of Ancient Cultures university of Chicago. URL: https://isac. uchicago. Edu /research/projects /persepolis- fortification-archive
24. Flattery, D.S., Schwarts, M. Haoma and Harmaline: The Botananical identity of the indo-Iranian Sacred hallucinogen “Haoma”.–University of California press,1989. – 211.