Масъалаҳои тарҷума ва истилоҳсозии мафҳуми «остранение», ки Виктор Шкловский онро ҳамчун яке аз мафҳумҳои меҳварии назарияи формализми русӣ пешниҳод кардааст, баррасӣ шудааст. Ҳадафи таҳқиқ муайян намудани сабабҳои гуногунии муодилҳои ин истилоҳ дар забонҳои мухталиф, таҳияи модели илмии тавсифи онҳо ва асоснок сохтани интихоби муодилҳои тоҷикии он мебошад. Асоси методологии таҳқиқро таҳлили муқоисавӣ, таҳлили таърихию истилоҳшиносӣ, таҳлили маъношиносӣ ва муқоисаи тарҷумаҳои англисӣ, олмонӣ, форсӣ ва тоҷикии истилоҳ ташкил медиҳад. Дар натиҷаи таҳқиқ мушаххас карда мешавад, ки такассури муодилҳо натиҷаи иштибоҳ дар тарҷума набуда, аз сохтори бисёрқабатаи мафҳуми «остранение» бармеояд. Бори нахуст «модели чандсатҳа барои муодилҳои истилоҳӣ»-ро пешниҳод шудааст. Ин модел имкон медиҳад, ки муодилҳои гуногуни як истилоҳ аз се ҷиҳат таҳлил шаванд: (1) аз рӯи маънои онҳо, (2) аз рӯи тарзи истифодаашон дар матн ва (3) аз рӯи муносиб будани онҳо барои тарҷума дар матнҳои гуногун. Дар асоси ин модел истифодаи истилоҳи «ошноизудоӣ» ва «аҷибсозӣ» асоснок гардида, мавқеъ ва доираи корбурди ҳар кадоми онҳо муайян карда мешавад. Натиҷаҳои таҳқиқ метавонанд дар истилоҳшиносӣ, тарҷумашиносӣ, назарияи адабиёт, таҳқиқи формализми русӣ ва таҳияи фарҳангҳои истилоҳоти ҷомеашиносӣ истифода шаванд.
остранение; ошноизудоӣ; аҷибсозӣ; муодилҳои истилоҳӣ; модели бисёрсатҳаи муодилҳои истилоҳӣ; тарҷумаи истилоҳ; истилоҳшиносӣ; Виктор Шкловский; формализми русӣ; тарҷумашиносӣ
1. Гегель Г. В. Ф. Феноменология духа / пер. Г. Г. Шпета / Гегель Г. В. Ф. - Москва: Наука, 2000. – 495 с.
2. Қоимӣ А. Ошноизудоӣ дар забон // Ҳамоиши байналмилалии ҷусторҳои адабӣ, забон ва иртибототи фарҳангӣ / Қоимӣ А. – 1394. – С.1-11.
3. Лейчик В. М. Терминоведение: Предмет, методы, структура. – Изд. 4-е. – Москва: Книжный дом «ЛИБРОКОМ», 2009. – 256 с.
4. Маркс К. Экономическо-философские рукописи 1844 года // Маркс К., Энгельс Ф. Сочинения. – Изд. 2-е. Т. 42. – Москва: Политиздат, 1974. – С.41-174.
5. Ризоӣ Ҳафтодар Ғ., Номдорӣ И., Аҳмадӣ А. Ошноизудоӣ ва нақши он дар офариниши шеър // Адабиёти форсӣ, 1392 ҳ. ш. Давраи 5. – № 2. – С.69-88.
6. Сӯфизода, Ш. Зуҳури нави назарияи адабиёт дар пажуҳиши Шафеии Кадканӣ / Сӯфизода, Ш. // Паёми донишгоҳи забонҳо. Силсилаи илмҳои филология, педагогика ва таърих. – 2023. – №3(51). – С.139-144.
7. Таваккулӣ Ҳ. Ҳофиз ва ошноизудоӣ дар қаламрави талмеҳ / Таваккулӣ Ҳ. // Мутолиоти балоғӣ, 1392 ҳ. ш. – № 7. – С.7-26.
8. Тынянов Ю. Н. О литературной эволюции // Поэтика. История литературы. Кино. – Москва: Наука, 1977. – С.270-281.
9. Муҳаммадризо Шафеии Кадканӣ. Растохези калимот (Дарсгуфторҳое дар бораи назарияи адабии формалистони рус) [Матн] / Муқаддима, тасҳеҳ, шарҳу тавзеҳот ва замимаи Сӯфизода Шодмуҳаммад; Баргардони матн ба алифбои кириллӣ, муқаддима, тасҳеҳ, шарҳ, тавзеҳот ва замимаи Ш. Суфизода. – Душанбе: Файз, 2023. – 400 с.
10.Шкловский В. Б. Искусство как приём // Гамбургский счёт / Шкловский В. Б. – Санкт-Петербург: Азбука, 2016. – С.11-24.
11.Эйхенбаум Б. Назарияи «равиши суратгароӣ» / Тарҷумаи Сӯфизода Шодмуҳаммад / Эйхенбаум Б. // Адаб. – Душанбе, 2019. – № 4. – С.32-52.
12.Bal M. Travelling Concepts in the Humanities: A Rough Guide. Toronto: University of Toronto Press, 2002. 398 p.
13.Berlina A. Victor Shklovsky's «Ostranenie»: On the Origin of «Defamiliarization» // Poetics Today. 2015. Vol. 36. No. 1. P. 151-168.
14.Brecht B. Schriften zum Theater. 7. Aufl. Frankfurt am Main: Suhrkamp, 1967. 466 S.
15.Cabré M. T. Terminology: Theory, Methods and Applications. Amsterdam; Philadelphia: John Benjamins, 1999. 248 p.
16.Crawford L. Victor Shklovskij: Différance in Defamiliarization // Comparative Literature. 1984. Vol. 36. No. 3. P. 209-219.
17.Erlich V. Russian Formalism: History, Doctrine. 3rd ed. New Haven; London: Yale University Press, 1981. 310 p.
18.Gadamer H.-G. Truth and Method. 2nd rev. ed. New York: Continuum, 1989. 601 p.
19.Gunn D. P. Making Art Strange: A Commentary on Defamiliarization // Journal of Literary Semantics. 2020. Vol. 49. No. 1. P. 1-22.
20.Jakobson R. Linguistics and Poetics // Style in Language. Cambridge (Mass.): MIT Press, 1960. P. 350-377.
21.Kessler F. Ostranenie, On «Strangeness» and the Moving Image: The History of a Concept // Apparatus. 2021. No. 12.
22.Koselleck R. Futures Past: On the Semantics of Historical Time. New York: Columbia University Press, 2004. 317 p.
23.Lachmann, Renate. Die „Verfremdung“ und das „neue Sehen“ bei Viktor Šklovskij // Poetica. 1970. Bd. 3. S. 226-249.
24.Lemon L. T., Reis M. J. (eds.). Russian Formalist Criticism: Four Essays. Lincoln: University of Nebraska Press, 1965. 232 p.
25.Martin, Erik. Alienation/Defamiliarisation/Estrangement (ostranenie). In: Mrugalski M., Schahadat S., Wutsdorff I. (eds.) Central and Eastern European Literary Theory and the West. Berlin; Boston: De Gruyter, 2023. P. 879-886. https://doi.org/10.1515/9783110400304-046
26.Miall D. S., Kuiken D. Foregrounding, Defamiliarization, and Affect: Response to Literary Stories // Poetics. 1994. Vol. 22. No. 5. P. 389-407.
27.Mukařovský J. Standard Language and Poetic Language // A Prague School Reader on Esthetics, Literary Structure and Style. Washington: Georgetown University Press, 1964. P. 17-30.
28.Sher B. Viktor Shklovsky: A Reader. New York: Bloomsbury Academic, 2017. 480 p.
29.Shklovsky V. Art as Technique // Lemon L. T., Reis M. J. (eds.). Russian Formalist Criticism: Four Essays. Lincoln: University of Nebraska Press, 1965. P. 3-24.
30.Temmerman R. Towards New Ways of Terminology Description: The Sociocognitive Approach. Amsterdam; Philadelphia: John Benjamins, 2000. 258 p.
31.Van den Oever A. (ed.). Ostrannenie: On «Strangeness» and the Moving Image. The History, Reception, and Relevance of a Concept. Amsterdam: Amsterdam University Press, 2010. 322 p.