Як ҷанбаи эҷодиёти Сотим Улуғзода, яъне нақди адабии нависанда баррасӣ мешавад. Қайд карда мешавад, ки ин истилоҳ, ки дар солҳои 1980 ба гардиши илмӣ ворид шудааст, аммо, аз ибтидо, он аз ҷониби муҳаққиқон ба як маъно фаҳмида нашудааст ва ба сабаби серҷанбагӣ чун як мафҳуми хеле норавшан боқӣ мондааст: нақди адиб бо адабиёт, психологияи эҷодиёти бадеӣ ва сотсиология зич алоқаманд мебошад. Принсипҳои танқиди адабии Сотим Улуғзода таҳлил карда мешаванд. Адиб нависандагонро ба васеъ кардани уфуқҳои ғоявӣ ва такмил додани ҳунари худ ташвиқ мекунад, таъкид менамояд, ки зеҳн меъёри ба худ хоси қобилияти эҷодии санъаткор аст. Хулоса шудааст, ки ин фаъолият идомаи мантиқӣ ва татбиқи амалии барномаи эстетикии С. Улуғзода буд. Зикр гардидааст, ки нақди адабии С. Улуғзода, мисли фаъолияти тарҷумонӣ ва кори эҷодии ӯ, марҳилаҳои муайяни ташаккулёбӣ ва рушди ӯро чун адиб инъикос мекунад. Аз ин рӯ, барои арзёбии дуруст ва пурраи эҷодиёти бадеии Улуғзода, муайян кардани завқ ва ҷаҳонбинии бадеии ӯ муҳим аст. Таъкид гардидааст, ки нақди адабии Улуғзода барои дарки муносибати ӯ ба мавзуъ, ғоя ва қаҳрамонҳои асар маводи ғанӣ фмедиҳад; он мавқеи муаллиф ва усулҳои баёни ӯро ошкор месозад, бо шаклҳои жанрии марзӣ, аз қабили «дар лабораторияи нависанда», эссеҳо, ёддошт, журналистика, ҳуҷҷатнигорӣ ва ғайра ҳамоҳангии зич дорад.
нақди адабии нависанда; адабиётшиносӣ; Сотим Улуғзода; принсипҳои танқиди адабӣ; барномаи эстетикӣ; адабиёт
1. Борев Ю.Б. Теория художественного восприятия и рецептивная эстетика, методология критики и герменевтика / Ю.Б. Борев // Теории, школы, концепции: художественная рецепция и герменевтика. - Москва: Наука, 1985. – 289 с.
2. Демидчик Л.Н. Таърихи адабиёти советии тоҷик. Насри солҳои 30. / Л.Н. Демидчик. – Душанбе, 1978. – 308 с.
3. Замон ва наср. Мизи мудаввар // Садои Шарқ. – 1982. - № 1. - С.93-127.
4. Раҷабӣ, М. Сотим Улуғзода абармарди набард ва андеша / М. Раҷабӣ. - Душанбе: Деваштич, 2004. – 172 с.
5. Улуг-заде, С. Мысли о писательском ремесле / С.Улуг-заде // Единение. – Душанбе, 1963. – С. 115-119.
6. Улуг-заде, С. Сила критического слова / С. Улуг-заде // Единение. – Душанбе, 1963. – С. 101-115.